Angst is een automatische reactie

Angst ontstaat meestal niet doordat je iets verkeerd denkt, maar doordat je lichaam automatisch reageert. Het brein heeft systemen die continu scannen op gevaar. Als zo’n systeem iets als bedreigend inschat, wordt direct een stressreactie geactiveerd.

Die reactie verloopt via het autonoom zenuwstelsel. Dat is het deel van het zenuwstelsel dat onbewust processen regelt zoals hartslag, ademhaling en spierspanning. Bij angst schakelt dit systeem over naar een staat van paraatheid. Je kunt dat merken aan een verhoogde hartslag, gespannen spieren, onrust in je buik of een gevoel van paniek.

Belangrijk hierbij is dat deze reactie vaak sneller is dan je bewuste denken. Je kunt rationeel heel goed weten dat een situatie veilig is en toch reageert je lichaam alsof er gevaar dreigt. Dat verklaart waarom angst zo hardnekkig kan zijn en waarom jezelf toespreken of relativeren meestal niet helpt.

Veel angstklachten blijven bestaan omdat het lichaam als het ware heeft geleerd om automatisch te reageren. Dit gebeurt via associatief leren: het brein koppelt een situatie, prikkel of gevoel aan gevaar, ook als dat gevaar er objectief niet meer is. Die koppeling werkt grotendeels buiten het bewuste denken om.

Hypnotherapie sluit aan bij dit mechanisme. Niet door je te overtuigen met argumenten, maar door te werken op het niveau waar die automatische reacties ontstaan.

Wat hypnotherapie kan betekenen bij angst

Bij angst reageert het lichaam vaak automatisch, zonder dat je daar bewust voor kiest. Hypnotherapie kan helpen om die automatische reactie te beïnvloeden. Niet door angst weg te redeneren, maar door te werken op het niveau waar die reactie ontstaat.

Tijdens hypnotherapie wordt gewerkt met een toestand van gerichte aandacht en ontspanning. In deze toestand is de aandacht naar binnen gericht en is er minder afleiding van buitenaf. Dit maakt het mogelijk om contact te maken met automatische patronen in het brein die normaal gesproken buiten het bewuste denken blijven.

Bij angst zijn die patronen vaak gekoppeld aan eerdere ervaringen of aangeleerde reacties. Het brein heeft geleerd om bepaalde situaties, gevoelens of lichamelijke signalen te associëren met gevaar. Hypnotherapie richt zich op het losmaken en herstructureren van die associaties, zodat het lichaam niet langer automatisch in de stressreactie schiet.

Belangrijk is dat je tijdens hypnotherapie bewust en aanspreekbaar blijft. Je bent niet weg, je slaapt niet en je verliest geen controle. De therapie maakt gebruik van verbeelding, aandacht en lichaamswaarneming om nieuwe reacties te oefenen en te verankeren.

Wat hypnotherapie bij angst kan betekenen, verschilt per persoon en per situatie. Voor veel mensen gaat het niet om het volledig verdwijnen van angst, maar om:

minder heftige lichamelijke reacties
sneller herstel na spanning
meer gevoel van regie in situaties die eerder overweldigend waren

Hypnotherapie richt zich daarmee niet alleen op het begrijpen van angst, maar vooral op het veranderen van hoe je lichaam en brein erop reageren.

Fobieën

Hypnotherapie wordt vaak ingezet bij specifieke angsten waarbij mensen weten dat ze veilig zijn, maar hun lichaam automatisch angst blijft reageren, ook wel fobieën genoemd. Voorbeelden van fobieën waarbij hypnotherapie regelmatig wordt onderzocht of toegepast (de lijst is niet uitputtend):

Spinnenangst (arachnofobie)
Hoogtevrees (acrofobie)
Vliegangst (aviatiefobie of aerofobie)
Angst voor afgesloten ruimtes (claustrofobie)
Angst voor prikken of injecties (trypanofobie)
Angst voor bloed (hemofobie)
Tandartsangst
Angst voor honden (kynofobie)
Angst voor slangen (ophidiofobie)
Angst voor onweer (astrafobie)
Angst voor water (aquafobie)
Angst om over te geven (emetofobie)
Angst voor autorijden
Angst voor liften (elevatorfobie)
Angst voor bruggen of tunnels

Waarom hypnotherapie aansluit bij hoe angst werkt

Angstreacties worden grotendeels aangestuurd door snelle en automatische processen in het brein. Deze processen zijn gericht op overleving en reageren sneller dan het bewuste denken. Dat is functioneel bij echt gevaar, maar bij aanhoudende angstklachten raakt dit systeem ontregeld.

Veel angst is gekoppeld aan het impliciete geheugen. Dat is het deel van het geheugen waarin ervaringen worden opgeslagen zonder dat ze bewust hoeven te worden herinnerd. Het lichaam reageert dan op basis van eerdere leerervaringen, niet op basis van de huidige realiteit.

Hypnotherapie sluit hierbij aan doordat het niet primair werkt via analyse of uitleg, maar via aandacht, verbeelding en lichaamsreacties. In een staat van gerichte aandacht wordt het mogelijk om die automatische koppelingen te beïnvloeden. Het brein krijgt als het ware nieuwe informatie aangeboden op het niveau waar de angstreactie ontstaat.

Vanuit psychologisch en neurobiologisch perspectief is dit logisch. Angst is geen bewuste keuze en vraagt daarom om een aanpak die verder gaat dan alleen praten of begrijpen.

Wat er in het brein gebeurt tijdens hypnose

Hypnose is geen slaap, maar een veranderde staat van bewustzijn waarin aandacht sterk gefocust is. Onderzoek laat zien dat tijdens hypnose bepaalde netwerken in het brein anders actief zijn dan in de normale waaktoestand.

Zo is er vaak minder activiteit in het default mode network, een netwerk dat betrokken is bij zelfreflectie en interne dialoog. Tegelijkertijd neemt de gerichte aandacht toe. Dit maakt het makkelijker om automatische reacties te beïnvloeden zonder dat het denken voortdurend tussendoor komt.

Ook blijken gebieden die betrokken zijn bij waarneming en emotie anders te reageren onder hypnose. Dat verklaart waarom verbeelding en suggestie in deze staat een sterk effect kunnen hebben op hoe iets lichamelijk wordt ervaren.

Deze veranderingen zijn meetbaar en worden beschreven in neuropsychologisch onderzoek naar hypnose en aandacht. Dat betekent niet dat hypnose een wondermiddel is, maar wel dat het een duidelijke invloed heeft op hoe het brein informatie verwerkt.

Wat dit kan opleveren in het dagelijks leven

Wanneer automatische angstreacties minder snel of minder heftig worden geactiveerd, ontstaat er ruimte. Die ruimte kan zich op verschillende manieren uiten in het dagelijks leven.

Veel mensen ervaren bijvoorbeeld:

minder lichamelijke spanning in situaties die eerder angst opriepen
meer rust in het hoofd doordat het lichaam minder alarm slaat
sneller herstel na stressvolle momenten
meer vertrouwen in het eigen lichaam

Het doel is niet om nooit meer angst te voelen. Angst hoort bij het leven. Waar hypnotherapie zich op richt, is het verminderen van de overmatige en automatische reacties die het dagelijks functioneren in de weg zitten.

Wat iemand ervaart verschilt per persoon. Daarom is het belangrijk om niet te werken met vaste verwachtingen, maar te kijken wat in jouw situatie realistisch en zinvol is.

Wanneer het logisch is om dit te onderzoeken

Hypnotherapie kan een logische stap zijn als je merkt dat:

je verstand weet dat je veilig bent maar je lichaam anders reageert
angstreacties automatisch opkomen
praten en begrijpen alleen niet voldoende verandering geven
je vooral last hebt van lichamelijke angst of spanning

Het is geen kwestie van goed of fout, maar van passend of niet passend. Daarom begint het traject altijd met een gesprek waarin wordt gekeken of deze aanpak aansluit bij jouw hulpvraag.

Eerste stap: gratis intake van 60 minuten

De eerste stap is een gratis intake van 60 minuten. In dit gesprek:

bespreek je waar je last van hebt
krijg je uitleg over hoe hypnotherapie hierbij ingezet kan worden
kijk je samen of dit voor jou een logische vervolgstap is

Er wordt nog niets behandeld en je zit nergens aan vast. Het doel is helderheid: past deze aanpak bij jou en bij wat je ervaart?

Bronnen en achtergrond

De uitleg op deze pagina is gebaseerd op inzichten uit de psychologie en neurowetenschappen over angst, aandacht en hypnose. Voor wie zich verder wil verdiepen:

Oakley A en Halligan P. Hypnotic suggestion and cognitive neuroscience. Trends in Cognitive Sciences.
Landry M et al. Neural correlates of hypnosis. Trends in Cognitive Sciences.
LeDoux J. Anxious: Using the Brain to Understand and Treat Fear and Anxiety.
Spiegel D et al. Hypnosis and the brain. Cerebral Cortex.
Raz A. Hypnosis and attention. Cognitive Neuroscience.

Deze bronnen beschrijven hoe automatische angstreacties ontstaan en hoe aandacht en hypnose hierop invloed kunnen hebben.